Historia
rodu i wiary

W pewnym momencie każda genealogia dochodzi do granicy: dokumenty przestają prowadzić dalej. W historii tej rodziny jednym z takich ludzi jest Mikołaj Harasimiuk. Według dotychczas zrekonstruowanego drzewa urodził się około 1741 roku. Zmarł 27 lipca 1831 roku w Derewicznej, dożywszy około dziewięćdziesięciu lat.

W akcie jego śmierci zapisano coś bardziej przejmującego niż sama data: był synem „rodziców niepamiętnych”. Nie znaczy to, że nie znał rodziców. Gdy umierał jako bardzo stary człowiek, osoby podające dane do aktu nie potrafiły już wskazać ich imion. Pokolenie wcześniejsze zniknęło z pamięci tych, którzy pozostali.

Zanim był Mikołaj

Mikołaj nie był jedynym Harasimiukiem swojego pokolenia. W Derewicznej żyli także jego bracia: Stefan (1738–1814) oraz Semen / Szymon (1742–1819, żona Ahafia Dimitruk, 1758–1831). W rekonstrukcji genealogicznej wszyscy trzej są przypisani jako synowie tej samej, nieznanej z imienia pary. Harasimiukowie mieszkali więc w Derewicznej jeszcze przed połową XVIII wieku.

Dlatego za pierwszy pewny punkt opowieści o naszej bezpośredniej linii przyjmujemy Mikołaja. Nie dlatego, że wcześniej nie było Harasimiuków. Byli. Po prostu ich imion jeszcze nie znamy.

Dziewięćdziesiąt lat jednego życia

Żoną Mikołaja była Paraskiewia Witorożec. Znamy troje ich dzieci: Teodora (1782–1830), Maksyma (1783–1840) oraz Pelagię Harasimiuk, po mężu Kapczuk (1792–1824). Nie znamy jego twarzy, charakteru ani domu. Nie zachowała się fotografia, list ani żadne wypowiedziane przez niego zdanie. A jednak możemy powiedzieć o nim coś niezwykłego: urodził się w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, był dorosły podczas rozbiorów i przeżył świat, który w ciągu jego życia zmienił się niemal całkowicie. Derewiczna pozostawała na swoim miejscu. Zmieniało się to, do jakiego państwa należała.

Żeby zrozumieć, dlaczego mieszkaniec Derewicznej pod koniec XIX wieku mógł zostać pochowany bez udziału duchownego, trzeba cofnąć się o prawie trzysta lat.

Kim byli unici

W 1596 roku w Brześciu część hierarchii prawosławnej Rzeczypospolitej zdecydowała się uznać zwierzchnictwo papieża, zachowując wschodni obrządek, własną liturgię i organizację kościelną. Tak powstała unia brzeska, a jej wiernych zaczęto nazywać unitami. Unita nie był prawosławnym chodzącym czasem do kościoła katolickiego, ani rzymskim katolikiem odprawiającym nabożeństwa po wschodniemu. Należał do Kościoła w jedności z Rzymem, ale z obrządkiem wschodnim: z ikonami, liturgią w języku cerkiewnosłowiańskim i duchownymi, którzy mogli mieć rodziny.

Do takiego Kościoła należeli przez pokolenia Harasimiukowie z Derewicznej. Derewiczna nie miała własnej parafii: życie religijne prowadziło do Rudna, gdzie była cerkiew parafialna i gdzie zapisywano chrzty, małżeństwa i zgony. Cerkiew w Rudnie była po prostu ich cerkwią.

Za tymi liczbami stoją ludzie. Za każdą odmową posłania dziecka do rosyjskiej szkoły stała decyzja rodziców. Za każdym pogrzebem bez duchownego stała śmierć konkretnego człowieka. Za każdym nieuregulowanym małżeństwem żyło dwoje ludzi, którzy niezależnie od dokumentów tworzyli rodzinę.

Jedna rodzina, dwa porządki

W 1907 roku urodził się Józef Harasimiuk, już po przełomie 1905. Mógł zostać ochrzczony w Kościele, który wybrali jego rodzice. Starsze dzieci Tomasza i Kseni przyszły na świat przed ukazem tolerancyjnym, dwaj najmłodsi synowie, Józef i Wawrzyniec, już po nim. Bazyli urodził się jako unita, a pod koniec życia państwo uważało go za prawosławnego. Józef był już rzymskim katolikiem. Trzy pokolenia, trzy sytuacje religijne i ta sama Derewiczna.